20 cuốn sách nổi tiếng thế giới từng bị ra lệnh cấm
Dòng chảy văn học thế giới đã chứng kiến hàng loạt tác phẩm tầm vóc bị ngăn cản lưu hành vì đủ loại nguyên cớ – từ chính trị, tôn giáo cho đến những chủ đề nhạy cảm trong đời sống xã hội. Dưới đây là 20 cuốn sách tiêu biểu đã nếm trải số phận bị cấm đoán đó.
1. Belle et Bête – Marcela Iacub
Lý do bị cấm: bôi nhọ cựu lãnh đạo IMF
Tác phẩm của Marcela Iacub ghi lại mối tình bảy tháng với Dominique Strauss-Kahn. Nhân vật không được gọi tên trực tiếp nhưng bản thân tác giả đã xác nhận đó là cựu tổng giám đốc IMF. Một thẩm phán Pháp từ chối mọi yêu cầu tịch thu sách, song Iacub và nhà xuất bản vẫn phải nộp phạt 50.000 euro.
2. Spycatcher – Peter Wright
Lý do bị cấm: vạch trần bí mật cơ quan tình báo
Điệp viên kỳ cựu MI5 Peter Wright đã phơi bày hoạt động tình báo Anh, tiết lộ những kế hoạch ám sát, mối liên kết bí mật với CIA và các thủ đoạn thu thập thông tin vô đạo đức. Sách bị cấm tại Anh năm 1987 song vẫn được phát hành ở Scotland và Úc, bán được 2 triệu bản. Tại Mỹ, sách ngự trên bảng best-seller suốt 22 tuần không ngừng nghỉ.
3. Wild Swans – Jung Chang
Lý do bị cấm: nội dung chính trị gai góc tại Trung Quốc
Tựa tiếng Việt: Hồi Ký Trương Nhung. Hồi ký ba thế hệ của Jung Chang phơi bày chân thực đời sống người dân Trung Quốc dưới sự cai trị của Đảng Cộng sản và Mao Trạch Đông. Hơn 13 triệu bản được tiêu thụ trên toàn cầu, biến đây thành tác phẩm phi hư cấu bán chạy nhất lịch sử, nhưng sách vẫn bị nghiêm cấm ở Trung Quốc từ năm 1991 đến nay.
4. Lady Chatterley's Lover – D.H. Lawrence
Lý do bị cấm: nội dung khiêu dâm, đồi trụy
Tựa tiếng Việt: Người tình của phu nhân Chatterley. Tác phẩm viết về ngoại tình của Lawrence bị cấm tại Anh từ năm 1928. Phải đến năm 1960, nhà xuất bản Penguin mới giành quyền ấn hành theo Đạo luật Xuất bản Ấn phẩm Đồi trụy 1959, đạt con số 200.000 bản bán ra ngay trong ngày đầu tiên.
5. All Quiet on the Western Front – Erich Maria Remarque
Lý do bị cấm: bị quy là phản bội quân đội Đức
Tựa tiếng Việt: Phía Tây không có gì lạ. Tác phẩm của một cựu lính Thế chiến I tái hiện sự tàn bạo không thể chối cãi của chiến tranh, bị Đức Quốc xã thiêu hủy năm 1933. Dù vậy, đây vẫn là tiểu thuyết về Thế chiến I được ngưỡng mộ rộng rãi nhất.
6. Doctor Zhivago – Boris Pasternak
Lý do bị cấm: nhạy cảm về chính trị tại Liên Xô
Tựa tiếng Việt: Bác sĩ Zhivago. Tác phẩm phác dựng lại cuộc sống thời hậu Cách mạng Bolshevik bị cấm ở Liên Xô tới tận năm 1988. Thái độ thù địch của nhà cầm quyền buộc Pasternak phải từ chối giải Nobel Văn học năm 1958 vì sợ bị trục xuất.
7. The Wonderful Wizard of Oz – L. Frank Baum
Lý do bị cấm: tuyên truyền các giá trị lệch lạc
Tựa tiếng Việt: Phù Thủy Xứ OZ. Bộ truyện cổ tích tưởng chừng hồn nhiên này bị loại khỏi thư viện và trường học ở Mỹ trong thập niên 1930 và 1950 vì bị quy kết là đề cao hình mẫu phụ nữ không lệ thuộc và các yếu tố huyền ảo như phù thủy, khỉ có đôi cánh.
8. 1984 – George Orwell
Lý do bị cấm: phê phán bộ máy cai trị độc tài
Tựa tiếng Việt: 1984. Bức tranh năm 1949 của Orwell về thế giới nơi mọi cử động đều bị dòm ngó và tư duy độc lập bị nghiền nát từng bị Hiệp hội Thư viện Mỹ đưa vào sách đen. Trớ trêu thay, sách cũng bị cấm ở Liên Xô vì ngầm chỉ trích thể chế Xô Viết.
9. Ulysses – James Joyce
Lý do bị cấm: bị kết tội có nội dung dung tục
Tựa tiếng Việt: Sử thi Ulysses. Một trong những kiệt tác quan trọng nhất của văn học hiện đại bị xét xử về tội tục tĩu năm 1921 và bị cấm tại Mỹ đến 1933, tại Anh đến tận những năm 1930.
10. The Diary of a Young Girl – Anne Frank
Lý do bị cấm: thể hiện người Do Thái dưới góc độ tích cực
Tựa tiếng Việt: Nhật ký Anne Frank. Cuốn nhật ký của cô gái người Đức lánh nạn Đức Quốc xã đã được dịch ra 60 ngôn ngữ và bán hơn 30 triệu bản trên toàn thế giới, song bị cấm tại Lebanon vì miêu tả người Do Thái theo hướng thiện cảm.
11. The Satanic Verses – Salman Rushdie
Lý do bị cấm: bị coi là báng bổ đạo Hồi
Lấy cảm hứng từ cuộc đời Tiên tri Mohammed, cuốn sách khiến Rushdie bị lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Khomeini kết án tử hình. Biểu tình bạo lực bùng phát khắp nơi, nhiều hiệu sách ở Anh bị đánh bom. Dịch giả tiếng Nhật bị giết, người dịch tiếng Ý và Na Uy bị hành hung.
12. Going Clear – Lawrence Wright
Lý do bị cấm: sức ép pháp lý từ giáo phái Scientology
Tác phẩm gây tranh cãi của Lawrence Wright về đời sống trong nội bộ giáo phái Scientology không bị cấm công khai, nhưng nhà xuất bản Transworld rút lui khỏi hợp đồng phát hành tại Anh sau khi nhận được tư vấn pháp lý trước mối đe dọa từ giáo phái.
13. Operation Dark Heart – Anthony Shaffer
Lý do bị cấm: tiết lộ thông tin tình báo mật
Hồi ký năm 2010 của cựu Trung tá Shaffer trở nên nổi tiếng khi Lầu Năm Góc bỏ tiền ra mua lại rồi tiêu hủy gần 10.000 bản in lần đầu để bịt kín những thông tin nhạy cảm về hoạt động tình báo tại Afghanistan.
14. The Da Vinci Code – Dan Brown
Lý do bị cấm: xúc phạm tôn giáo Thiên Chúa giáo
Tựa tiếng Việt: Mật mã Da Vinci. Cuốn sách đình đám với tình tiết Chúa Jesus kết hôn cùng Mary Magdalene bị cấm tại Lebanon năm 2004. Năm 2008, Giáo hội Công giáo phản đối việc quay phần tiếp theo tại các nhà thờ, tuyên bố chỉ cần "nghe tên Dan Brown là đã đủ."
15. Lolita – Vladimir Nabokov
Lý do bị cấm: thể hiện quan hệ tình dục trẻ em
Tựa tiếng Việt: Lolita. Ra mắt năm 1955, tác phẩm kể về mối quan hệ sai trái giữa người đàn ông trung niên và cô bé 12 tuổi bị lệnh tịch thu tại Anh cho đến năm 1959. Dù gây xôn xao dư luận, ngày nay tác phẩm được công nhận là một trong những cuốn tiểu thuyết kiệt xuất nhất thế kỷ 20.
16. Mein Kampf – Adolf Hitler
Lý do bị cấm: truyền bá tư tưởng Đức Quốc Xã
Tựa tiếng Việt: Cuộc Tranh Đấu Của Tôi. Tự truyện của Hitler bị cấm hoàn toàn tại Đức từ năm 1945. Ở nhiều quốc gia khác trên thế giới cũng tồn tại những quy định hạn chế lưu hành khác nhau đối với cuốn sách này.
17. Harry Potter – J.K. Rowling
Lý do bị cấm: bị cho là xúi giục học pháp thuật
Tựa tiếng Việt: Harry Potter. Dù bán được hơn 450 triệu bản trên toàn thế giới, bốn tập đầu của bộ truyện vẫn thường xuyên đứng đầu danh sách bị cấm tại Mỹ, bị gán nhãn là "mưu mô lường gạt của quỷ Satan" và bị thiêu đốt ở nhiều nơi.
18. The Well of Loneliness – Radclyffe Hall
Lý do bị cấm: đề cập tình yêu đồng giới
Xuất bản năm 1928, câu chuyện về người phụ nữ trẻ vật lộn với tình yêu đồng giới bị đưa ra tòa vì tội đồi trụy. Được tái bản năm 1949, tác phẩm vẫn được xem là dấu mốc quan trọng trong văn học về cộng đồng LGBTQ+.
19. The Dark – John McGahern
Lý do bị cấm: nội dung bị cho là khiêu dâm
Tiểu thuyết ra mắt năm 1965 của McGahern bị cơ quan kiểm duyệt Ireland đình chỉ hầu như ngay lập tức vì tái hiện nạn bạo hành gia đình và sự lạm dụng danh nghĩa tôn giáo ở vùng nông thôn. Chính vụ tranh cãi này khiến McGahern mất chỗ dạy học. Lệnh cấm được rỡ bỏ năm 1972.
20. Alice's Adventures in Wonderland – Lewis Carroll
Lý do bị cấm: hình ảnh động vật có khả năng nói chuyện
Tựa tiếng Việt: Alice ở Xứ Sở Diệu Kỳ. Cuốn sách ra đời năm 1865 bị một quan tỉnh tại Hồ Nam, Trung Quốc ban lệnh cấm năm 1931, không phải do nội dung phi lý mà chỉ vì trong sách xuất hiện những con vật biết nói – điều vị quan này cho là "nguy hại."