Hội thảo học thuật về tầm lan tỏa quốc tế của tiểu thuyết Nỗi Buồn Chiến Tranh
Chiều ngày 15/7, khoa Văn học - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội - đã tổ chức sự kiện thuyết trình khoa học mang chủ đề "Sức ảnh hưởng quốc tế của tiểu thuyết Nỗi Buồn Chiến Tranh".
Buổi thuyết trình vinh dự có sự góp mặt của nhà văn Bảo Ninh - người đã viết nên tác phẩm - cùng đông đảo giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên thuộc khoa Văn học. Trong gần hai tiếng đồng hồ, Giáo sư Tiến sĩ Laichen Sun đã trình bày một cách cặn kẽ về sức vang xa của tác phẩm trên sân khấu quốc tế, cùng với những lý giải thuyết phục vì sao cộng đồng học thuật thế giới đặc biệt dành sự chú ý cho cuốn tiểu thuyết này. GS Laichen Sun đang giảng dạy tại Đại học bang California tại Fullerton (Mỹ), kiêm nhiệm Tổng biên tập Tạp chí Chuỗi dịch thuật nước ngoài tại Đông Nam Á, và là thành viên Ban quản trị Hiệp hội Châu Á về lịch sử thế giới.
Những nhận xét tiêu biểu từ các chuyên gia và tổ chức uy tín
Khai mạc phần thuyết trình, GS Laichen Sun trích dẫn nhiều đánh giá từ các học giả và tổ chức danh tiếng quốc tế về tác phẩm:
Ông Phạm Xuân Nguyên, cựu Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội, phát biểu: "Kể từ ngày Nỗi Buồn Chiến Tranh xuất hiện, cách con người ta miêu tả và nhìn nhận cuộc chiến tranh ở Việt Nam đã thay đổi hoàn toàn".
Nhà xuất bản du lịch nổi tiếng Lonely Planet (có trụ sở chính tại Melbourne, Australia) gợi ý: "Trước khi đặt bước chân đầu tiên đến Việt Nam, hãy đọc Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh".
Nhà văn kiêm đạo diễn người Anh Charlie Raman đã từng nói: "Đây là cuốn tiểu thuyết mà mọi trường học trên thế giới đều nên đưa vào chương trình giảng dạy".
Nhà văn Hàn Quốc tên tuổi Kang Young Ha nhận xét: "Tác phẩm này vượt qua mọi giới hạn của thời gian và không gian, chạm đến nhiều thế hệ độc giả khác nhau".
Công trình nghiên cứu sâu rộng của GS Laichen Sun
GS Laichen Sun cho biết ông đã bỏ ra rất nhiều thời gian và tâm huyết để nghiên cứu kỹ tác phẩm của Bảo Ninh khi nhận lời viết lời giới thiệu cho bản dịch tiếng Trung. Sau khi đọc xong, ông hoàn thành bài giới thiệu dài tới 97 trang - tương đương khoảng 70.000 chữ tiếng Trung, trong đó riêng phần tóm lược đã chiếm đến 6.000 chữ.
Theo GS Laichen Sun, hiện nay có hàng trăm công trình nghiên cứu học thuật khắp thế giới chọn Nỗi Buồn Chiến Tranh làm đề tài nghiên cứu. Tác phẩm không chỉ xứng đáng được tìm hiểu vì đóng góp cho hòa bình châu Á, mà còn vì nó giúp người đọc nhận ra giá trị vô song của hòa bình và thấy rõ sự tàn phá khủng khiếp mà chiến tranh gây ra.
Ông cũng soạn thảo các phụ lục chi tiết đầy đủ số liệu thống kê: danh sách các công trình học thuật trích dẫn tác phẩm, những cuộc phỏng vấn nhà văn Bảo Ninh, danh mục các trường đại học và trung học dùng tiểu thuyết trong chương trình học, cùng các ngôn ngữ mà tác phẩm đã được dịch sang.
Vị thế của tác phẩm trên bản đồ văn học quốc tế
Tính đến nay, cuốn tiểu thuyết đã được chuyển dịch sang 15 ngôn ngữ với 18 phiên bản khác nhau (riêng tiếng Nhật, tiếng Hàn và tiếng Trung, mỗi ngôn ngữ có hai bản dịch riêng). Các ngôn ngữ bao gồm: Anh, Hà Lan, Đan Mạch, Thụy Điển, Pháp, Đức, Ba Tư, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ba Lan và Thái Lan. Phần lớn các bản dịch thực hiện dựa trên bản tiếng Anh và dù chưa đạt đến độ chính xác tuyệt đối, chúng vẫn thu hút sự quan tâm nồng nhiệt từ bạn đọc quốc tế.
GS Laichen Sun dành những lời ngợi khen trân trọng nhất cho tác phẩm: "Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh đã mang tên tuổi Việt Nam vươn tầm thế giới. Đây là tiểu thuyết tiếng Việt được chuyển ngữ sang nhiều thứ tiếng nhất, là tác phẩm văn học nổi danh nhất của Việt Nam từ cổ chí kim - một trong những tiểu thuyết lớn nhất thế giới và là tác phẩm viết về chiến tranh được đánh giá cao nhất trong suốt thế kỷ XX".
Ảnh hưởng của tác phẩm không chỉ giới hạn trong văn học mà còn lan sang nhiều lĩnh vực như tâm thần học, tâm lý học, sử học và các khoa học nhân văn. Tác phẩm được giảng dạy rộng rãi tại các trường đại học ở Mỹ và nhiều nước khác, được xếp ngang tầm với các kiệt tác cổ điển và chiếm vị trí quan trọng trong các chương trình học thuật. Hơn thế nữa, nó còn là nguồn cảm hứng sáng tác cho không ít nhà văn quốc tế.
GS Laichen Sun tâm sự rằng sau khi đọc Nỗi Buồn Chiến Tranh, ông đã bị xúc động thực sự và tác phẩm này đã làm thay đổi cách ông dạy lịch sử. Hơn 10 năm đứng trên bục giảng, ông luôn yêu cầu sinh viên đọc tác phẩm để hiểu sâu sắc hơn về lịch sử Việt Nam, về những tàn phá mà chiến tranh để lại, từ đó xây dựng thái độ ghét bỏ chiến tranh và trân quý hòa bình.
Nhà văn Bảo Ninh và hành trình ra đời của tác phẩm
Nhà văn Bảo Ninh bộc bạch rằng chính nhờ bài thuyết trình của GS Laichen Sun, ông mới thực sự hiểu rõ tầm mức quan tâm của cộng đồng quốc tế dành cho tác phẩm của mình. Tuy nhiên, ông cũng trăn trở trước thực trạng im lìm của văn học Việt Nam - khi nhiều tác phẩm có giá trị vẫn còn chưa tìm được đường sang ngôn ngữ khác. Ông mong GS Laichen Sun với uy tín và mạng lưới học thuật rộng lớn của mình sẽ tiếp tục giới thiệu và quảng bá nhiều tác phẩm văn học Việt Nam hơn nữa tới bạn đọc quốc tế.
Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh lần đầu xuất bản năm 1990 với cái tên do ban biên tập đặt: Thân Phận Của Tình Yêu. Đến năm sau, tác phẩm tái bản dưới tên gọi do tác giả tự chọn: Nỗi Buồn Chiến Tranh.
Lối viết đột phá đưa chiến tranh vào góc nhìn mới
Sự ra đời của cuốn tiểu thuyết đánh dấu một dấu mốc quan trọng trong dòng chảy văn học Việt Nam, mở ra một cách tiếp cận và góc nhìn hoàn toàn mới mẻ về chiến tranh. Nếu trước đó văn học chiến tranh thường được nhìn qua lăng kính cộng đồng, đề cao hình tượng con người từ phương diện xã hội và ngợi ca vẻ đẹp hào hùng trong kết cấu tuyến tính, thì Nỗi Buồn Chiến Tranh mang đến một bút pháp hoàn toàn khác biệt: đề cao cái tôi cá nhân trong hư cấu, khắc họa nhân vật từ chiều sâu tâm lý, tái hiện cuộc chiến chủ yếu qua lăng kính bi kịch, với kết cấu theo dòng ý thức và kỹ thuật tiểu thuyết lồng trong tiểu thuyết.
Chính sự đổi mới tư duy và bút pháp đó đã làm cho bức tranh chiến tranh và những con người từ chiến trận bước ra hiện lên chân thực, phức tạp, đa chiều và đầy day dứt. Tác phẩm như một hành trình đưa người đọc đến với sự thật: chiến tranh là nỗi đau, là điều đáng sợ nhất, nhưng chính việc cùng gánh chịu nỗi đau đó lại là kho báu thiêng liêng tiếp thêm sức mạnh để những người lính vượt qua - và hòa bình là điều quý giá nhất mà nhân loại cần gìn giữ.
Tác phẩm cũng khơi nguồn cho một hướng đi mới trong nghệ thuật viết về chiến tranh, trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học thế hệ sau.
Bạn có thể tìm đọc Nỗi Buồn Chiến Tranh tại Đại Đạo Viện.