Harry Potter – Hành trình chinh phục thế giới của một hiện tượng văn học
Khi hàng triệu độc giả trên toàn thế giới nồng nhiệt đón chào sự hồi sinh của bộ truyện kinh điển, những người làm xuất bản và giới cầm bút lại dành nhiều tâm tư suy nghĩ về gần hai thập kỷ hiện tượng văn học này thống trị thị trường.
Hành trình của Harry Potter dường như chưa có điểm dừng, và con đường mà bộ truyện đã mở ra cho văn học thế giới vẫn còn tiếp tục trải dài.
Nảy mầm từ nghịch cảnh
"Có lẽ một lớp học viết văn sẽ giúp ích cho bạn" – đây là nội dung trong lá thư từ chối từ NXB Constable & Robinson gửi tới J.K. Rowling. Bức thư đó sau này được Rowling công khai với tinh thần lạc quan, nhằm tiếp thêm nghị lực cho những nhà văn trẻ đang nản chí trước vô số lần bị từ chối.
Hơn hai mươi năm trước, khi bản thảo Harry Potter bị 12 nhà xuất bản liên tiếp lắc đầu, Rowling đã không ít lần phải nuốt nước mắt vào trong. Niềm đam mê văn chương của bà ăn sâu từ thuở ấu thơ – bà đặt bút viết tác phẩm đầu tiên khi chỉ mới 6 tuổi – nhưng viết lách mãi là điều xa hoa với một người lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn.
Bà còn chịu đựng những mất mát không thể bù đắp: người mẹ thân yêu ra đi năm 1991 khi Rowling vừa 25 tuổi và bản thảo Harry mới chỉ là những ý tưởng phôi thai. Sau đó bà lặng lẽ sang Bồ Đào Nha dạy tiếng Anh, kết hôn năm 1992, sinh con rồi phải li hôn vì nạn bạo lực gia đình. Khi trở về cố hương tay trắng với đứa con thơ, thứ quý giá nhất bà mang theo là ba chương đầu của Harry Potter.
Sống trong căn phòng chật hẹp, không việc làm và không một đồng dính túi, Rowling từng chìm trong tuyệt vọng đến mức nghĩ đến cái chết. Nhưng Harry vẫn sống mãnh liệt trong tâm trí bà, được viết ra từng trang trong những quán cà phê nhỏ bé trong khi con gái ngủ ngon.
Khi Harry Potter và Hòn đá Phù thủy bị 12 nhà xuất bản từ chối không thương tiếc, nỗi thất vọng của bà chạm đáy. Nhưng khi Scholastic Corporation gật đầu đồng ý in – dù chỉ 500 bản, 300 cuốn phân phối cho thư viện – bà vỡ òa trong niềm vui sướng, dù chỉ nhận tiền ứng trước 1.500 bảng kèm lời khuyên nên tìm công việc khác để mưu sinh.
Làn sóng văn hóa Harry Potter
Rốt cuộc tất cả những người từ chối bà đều sai hoàn toàn. Chỉ ba ngày sau phát hành, NXB Scholastic thu về 100.000 USD từ Mỹ để mua bản quyền Harry Potter và Hòn đá Phù thủy – kỷ lục chưa từng có cho một cuốn sách viết cho trẻ em.
Bước sang đầu năm 1999, riêng tại Anh đã tiêu thụ 300.000 bản và bộ sách chính thức góp mặt trong bảng xếp hạng bán chạy của New York Times. Tờ báo The Herald của Anh thừa nhận chưa bao giờ thấy đứa trẻ nào có thể tự nguyện rời mắt khỏi những trang sách như thế.
Tính đến năm 2013, hơn 450 triệu bản Harry Potter đã lưu hành trên toàn cầu, được dịch sang 75 ngôn ngữ và trở thành bộ sách bán chạy nhất trong lịch sử nhân loại. Bốn tập cuối liên tục lập kỷ lục tốc độ bán sách, riêng tập 7 đạt con số 11 triệu bản chỉ trong 24 giờ đầu tại Mỹ.
Ảnh hưởng sâu rộng đến một thế hệ
Bộ sách Harry Potter được thừa nhận rộng rãi là đã tạo ra sự biến chuyển tư duy trong suốt một thế hệ. Giáo sư tâm lý học Adam Grant đưa Rowling vào danh sách những cá nhân có ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Hàng trăm triệu độc giả trẻ đã học được kỹ năng sống và chiều sâu cảm xúc qua từng chương sách.
Theo nghiên cứu của Renaissance Learning, Harry Potter là bộ sách được trẻ em Anh yêu thích nhất. Các em lớn lên cùng Harry đều mang trong mình niềm tin vào sức mạnh tiềm ẩn bên trong con người và trái tim bao dung, điều này được nhiều đại học châu Âu chứng minh qua nghiên cứu.
Dù đã bị phê bình vì không tiếc cho các nhân vật ra đi, điều Rowling muốn truyền tải qua ngài Dumbledore đã không bao giờ thay đổi: điều mạnh mẽ nhất trên thế gian này chính là tình yêu.
Harry Potter còn là tác nhân hồi sinh dòng văn học dành cho thanh thiếu niên vốn bị các nhà xuất bản lãng quên, thúc đẩy toàn ngành phải chú ý hơn đến thị phần bạn đọc trẻ tuổi.
Kết thúc hoàn hảo
Tập 7 – Harry Potter và Bảo Bối Tử Thần – chính thức phát hành ngày 21/7/2007 và lập tức bán hơn 11 triệu bản chỉ trong ngày đầu tiên. Warner Bros. sau đó chuyển thể toàn bộ bộ truyện thành loạt phim điện ảnh đình đám, với Harry Potter And The Philosopher's Stone góp mặt trong top 4 phim doanh thu cao nhất mọi thời đại.
Vở kịch Harry Potter và Đứa Trẻ Bị Nguyền Rủa – được tạo ra từ sự hợp tác giữa Rowling với nhà viết kịch Jack Thorne và đạo diễn John Tiffany – mang lại trải nghiệm "phép thuật" sống động đến mức người xem không tin vào mắt mình. Bản thân Rowling cũng đánh giá tác phẩm này là "tuyệt vời".
Hàng triệu người hâm mộ hóa trang phù thủy kéo đến các nhà sách trên khắp thế giới để ăn mừng. Cuốn sách kịch bản thậm chí phá vỡ cả kỷ lục doanh số của Harry Potter và Bảo Bối Tử Thần tại Mỹ.
Sức hút vượt mọi ranh giới thể loại
Những cuộc phiêu lưu phép thuật của Harry Potter, Ron Weasley và Hermione Granger trong mái trường Hogwarts đã chiếm lĩnh trái tim bạn đọc nhiều lứa tuổi suốt từ năm 1997 đến nay. Bộ truyện là sự pha trộn tinh tế giữa nhiều thể loại: giả tưởng, huyền bí, kinh dị, phiêu lưu và lãng mạn – xây dựng nên sức hút không thể cưỡng lại với cả trẻ em lẫn người trưởng thành.