Theo số liệu từ Cục Xuất bản, In và Phát hành, năm 2015 có tới 76.300 tên sách được đăng ký xuất bản, bao gồm 2.774 xuất bản phẩm điện tử. Tuy vậy, trên thực tế chỉ hơn 1.100 đầu ebook được đưa ra thị trường với tổng cộng 3,7 triệu lượt bán. Đa phần là sách được số hóa từ bản in hoặc phát hành đồng thời với bản in. Hơn nửa thập kỷ trôi qua, câu hỏi đặt ra là: liệu các doanh nghiệp có thực sự muốn đầu tư cho ebook?
Công cuộc thoái trào
Năm 2007, khi Amazon giới thiệu thiết bị đọc sách điện tử, sự đón nhận cuồng nhiệt từ phía người dùng khiến nhiều nhà phân tích dự báo về sự cáo chung của sách in. Thế nhưng cơn sóng đó đã không duy trì được bền lâu. Báo cáo của Hiệp hội Xuất bản Mỹ ghi nhận từ giữa năm 2013, tốc độ tăng trưởng của ebook tại Mỹ không còn duy trì mức hai hay ba chữ số — chỉ đạt 5% trong quý đầu.
Sự trì trệ của ebook càng rõ ràng hơn khi cuối năm 2015, sau hơn 20 năm kinh doanh thuần trực tuyến, chính Amazon quyết định mở cửa hàng sách in tại Seattle. Với Việt Nam, xu hướng vẫn nghiêng về sách in — cả người đọc lẫn nhà xuất bản đều tỏ ra dè dặt với ebook vì nhiều lý do khác nhau.
Là một trong những đơn vị bước vào thị trường ebook từ đầu, Phương Nam vẫn coi ebook chỉ là khoản đầu tư mang tính phòng thủ — để không bỏ lỡ cơ hội nếu thị trường bùng nổ — chứ không đẩy mạnh đầu tư. "Chúng tôi vẫn tiếp tục quan sát và chờ những dấu hiệu khởi sắc hơn từ phía thị trường", đại diện Phương Nam Book chia sẻ.
Sự thận trọng này không phải không có căn cứ. Trên thực tế, ebook vẫn chưa được đối xử như một loại hàng hóa kinh doanh nghiêm túc. Trên các diễn đàn và mạng xã hội, ebook được bán với giá bèo bọt hoặc chia sẻ miễn phí không kiểm soát.
Đại diện Ybook cho biết, chưa tính chi phí đầu tư ban đầu, riêng chi phí số hóa tối thiểu một đầu sách do chính nhà xuất bản thực hiện đã tốn hơn 1 triệu đồng. Nếu phải thuê ngoài, con số này tăng lên hơn gấp rưỡi. Cả năm 2015, doanh thu Ybook mới vượt 3 tỷ đồng, trong khi đơn vị chấp nhận lỗ từ 600 đến 800 triệu đồng mỗi năm riêng cho mảng ebook.
Ách tắc trong khâu phát hành
Trái với sự thận trọng của Phương Nam, một số đơn vị vẫn kiên trì theo đuổi con đường ebook dù chưa dám công bố có lãi, như Alezaa, Vinabook...
Đầu năm 2015, nhà sách trực tuyến Tiki bất ngờ công bố gia nhập thị trường ebook sau khi tiếp nhận các khoản đầu tư lớn từ quỹ đầu tư mạo hiểm. Với lợi thế nền tảng phân phối sách trực tuyến đã có sẵn, việc Tiki mở rộng sang ebook phản ánh tầm nhìn dài hạn của đơn vị này đối với thị trường sách.
"Thực tế thị trường ebook đang trong tình trạng phân mảnh, mỗi đơn vị tự xây kênh phát hành riêng, ứng dụng riêng — điều đó gây bất tiện lớn cho người dùng", đại diện Ybook nhận định. Vì vậy, nếu có một đầu mối thống nhất đảm nhận việc phát hành ebook, thị trường sẽ có cơ hội tăng trưởng mạnh hơn.
Đã xuất hiện những tín hiệu về cá nhân tự xuất bản ebook thay vì đi theo con đường in ấn truyền thống. Điển hình là bộ Nhiếp ảnh Việt Nam 30 năm giữ nước của tác giả Nguyễn Đức Chính. Thay vì in với chi phí lên đến 3 tỷ đồng, tác giả chọn hình thức ebook với chi phí chỉ khoảng 50 triệu đồng cho trọn bộ 9 tập.
Theo Ybook, đến nay đã có hơn 50 tác giả lựa chọn ebook là kênh xuất bản. Dù chưa có những tên tuổi đủ sức tạo ra "best-seller" cho thị trường ebook, xu hướng này cho thấy dịch vụ xuất bản ebook trong tương lai cũng sẽ phát triển theo mô hình tương tự liên kết xuất bản hiện nay.
Bài toán bản quyền
Sau 5 năm dồn lực cho ebook, Ybook đã sở hữu kho 50.000 tựa sách nhưng vẫn chưa mạnh dạn giao sản phẩm cho đơn vị khác cùng phân phối.
"Bản quyền là vật cản lớn nhất. Chỉ cần đối tác sơ sểnh một chút, file ebook có thể bị sao chép ngay lập tức. Chưa kể, chất lượng file đủ để sử dụng cho việc in sách lậu. Nếu không kiểm soát được, phổ biến ebook rộng rãi rất có thể phá vỡ thị trường sách in", Giám đốc NXB Trẻ (đơn vị chủ quản Ybook) chia sẻ.
Khi bài toán phát hành chưa có lời giải, các đơn vị chỉ có thể làm mỗi một việc: liên tục bổ sung kho nội dung và xây dựng những chiến lược kinh doanh tốt hơn để hâm nóng thị trường.
Trong lúc chờ đợi những bước ngoặt mới, các đơn vị tập trung vào truyền thông để người dùng biết đến ứng dụng đọc sách của mình. "Chúng tôi đang làm việc với các nhà sản xuất thiết bị để ứng dụng được cài sẵn theo máy. Chỉ khi đó Ybook mới có thể tiếp cận người dùng một cách tự nhiên", Giám đốc NXB Trẻ tiết lộ.
Theo Doanhnhansaigon