Trăm Năm Cô Đơn – Nửa Thế Kỷ Lưu Danh
"Nhiều năm về sau, đứng trước họng súng của đội hành quyết, đại tá Aureliano Buendía sẽ nhớ lại buổi chiều hôm xa đó, lúc cha ông dẫn ông đi nhìn tận mắt thứ nước đá."
Pablo Neruda từng gọi đây là "sự mặc khải vĩ đại nhất trong tiếng Tây Ban Nha kể từ Don Quixote của Cervantes." William Kennedy coi đó là "tác phẩm đầu tiên sau sách Sáng Thế Ký mà toàn thể loài người đều xứng đáng được đọc." Còn Harold Bloom lại nhận thấy cuốn tiểu thuyết "quá tràn đầy nhựa sống đến mức vượt quá sức tiếp nhận của bất cứ độc giả nào."
Nhân dịp 50 năm xuất bản tác phẩm hiện thực huyền ảo của Gabriel García Márquez – thiên trường ca về bảy thế hệ gia tộc Buendía tại thị trấn hư cấu Macondo – hãy cùng nhìn lại những lời phê bình tiếng Anh đầu tiên dành cho Trăm Năm Cô Đơn.
Những Bình Luận Khởi Đầu
"Macondo vẫn là chốn bùn lầy, nhơ nhớp ngay cả lúc nó trông huyền ảo và thú vị nhất. Đó là nơi ngập tràn những lời giả dối và những kẻ lừa lọc, nhưng đồng thời lại được bao phủ bởi sự chân thực kỳ lạ. Những đôi tình nhân trong cuốn tiểu thuyết có thể lý tưởng hóa nhau thành những bóng ma không xác thịt, thở dài sung sướng trên chiếc võng, hoặc như có lần, phủ đầy mứt đào lên thân mình trần trụi rồi yêu nhau ngay trên thềm nhà. Người anh hùng thực hiện một chuyến phiêu lưu kiểu Don Quixote qua rừng rậm, và dù chưa bao giờ chạm đến đích, những ngôn từ mô tả hành trình của anh lại vô cùng da diết.
"Quả thực không dễ mô tả kỹ thuật và chủ đề của cuốn sách mà không khiến nó trở nên rắc rối, khó đọc và gần như không thể tiếp cận. Nhưng thực ra cuốn sách không hề như vậy. Dù được đan dệt từ những điều kỳ lạ, những bí ẩn cổ đại, những bí mật dòng tộc và những nghịch lý xa lạ, cuốn sách vẫn có chiều sâu ý nghĩa và đem lại niềm vui theo rất nhiều cách.
Nhận Xét Của Robert Kiely – The New York Times, 1970
"… việc tách rời các chi tiết, thậm chí những chi tiết hay nhất, khỏi cuốn tiểu thuyết này là điều bất công. Márquez đã tạo dựng một chuỗi liên tục, một mạng lưới những kết nối và mối quan hệ. Dù các chi tiết ấy kỳ quặc hay hài hước đến đâu, hiệu ứng lớn hơn mà chúng tạo ra là nhiệt huyết cháy bỏng và tinh thần hài hước tuyệt vời, và trên hết là về lương tri và sự đồng cảm. Có vẻ như tác giả đã để các nhân vật sống nửa tỉnh nửa mơ trong câu chuyện của chính họ và ông đủ khéo léo để không thanh minh cho cách sống ấy. Không cần biện hộ gì cả. Bởi Macondo là vùng đất không tồn tại. Người dân của nó sẽ chịu đựng đau khổ, già đi và mất đi, nhưng theo cách của riêng họ." –Robert Kiely, The New York Times, 08/03/1970
Nhận Xét Của David Gallagher – The Observer, 1970
"Nước Anh lúc này chắc chắn là nền văn minh cuối cùng còn chưa thừa nhận sự sung mãn và tính độc đáo phi thường của văn xuôi Mỹ Latinh đương đại.
Trăm Năm Cô Đơn được nhào nặn trong xu hướng văn học huyền ảo Mỹ Latinh gần đây đến mức ở một nghĩa nào đó, nó gần như là một sự phản tư và nhìn lại những gì đã diễn ra trước đó. Các tác giả như Borges, Fuentes, Rulfo, Cortázar và đặc biệt là Carpentier đều được gợi nhắc một cách ẩn dụ trong tác phẩm.
Tuy nhiên, hoàn toàn không giống với việc lạm dụng những trò đùa văn chương kém cỏi, tác phẩm của García Márquez hướng đến việc diễn giải và soi rọi những gì đã xảy ra trước đó, đưa ra một lời giải thích và một bối cảnh cho những điều tưởng chừng chỉ là hư ảo.
"Cuối cùng, mong sao cuốn tiểu thuyết xuất sắc này sẽ không phải chịu sự thờ ơ mà các tiểu thuyết Mỹ Latinh khác từng gặp phải ở đất nước chúng ta." –David Gallagher, The Observer, 28/06/1970
Nhận Xét Của Jack Richardson – The New York Review of Books, 1970
"Chỉ cần lật qua vài trang đầu tiểu thuyết của Márquez là đủ hiểu tại sao nó gây ra phản ứng như vậy. Ngay lập tức người đọc bắt gặp một giọng văn hoàn toàn táo bạo, như một lời báo hiệu rằng mình đang bước vào điều gì đó lớn hơn một tiểu thuyết bình thường, rằng trước mắt là một tác phẩm không chứa bất cứ sự giả tạo nào, một cuốn sách bắt đầu từ điểm khởi nguyên của cả văn học lẫn lịch sử, như thể sự tồn tại của chúng chưa bao giờ được ghi lại từ trước đến nay.
"Qua từng trang, Márquez phô bày sự huyền diệu và phi lý của cuộc sống, trong khi vừa miệt mài châm biếm chính dòng chảy cuộc đời đó; và khi cuốn sách khép lại với sự thức tỉnh đột ngột và những ám chỉ về sự hủy diệt, ta cảm thấy một nỗi kiệt sức êm dịu mà chỉ những cuốn tiểu thuyết vĩ đại mới có thể trao cho người đọc; vì chúng cho phép ta, trong một khoảnh khắc cân bằng tinh tế, đạt được một tầm nhìn – chắc chắn vừa kinh hoàng vừa hài hước – về khởi đầu và kết thúc của sự sống." –Jack Richardson, The New York Review of Books, 26/03/1970
Nhận Xét Của Paul West – The Washington Post, 1970
"Cuốn tiểu thuyết phi thường này đã đảo lộn hoàn toàn mọi phả hệ trong một khu rừng ngôn ngữ đầy tráng lệ. García Márquez (thông qua người dịch) đã không ngừng nuôi dưỡng đôi mắt của tâm hồn ta, nhiều đến mức ta sớm hiểu ra rằng thứ ta hay lơ đãng gọi là 'bề mặt của cuộc sống' thực ra lại chứa đựng vô vàn dáng vẻ, vô số chi tiết có sức ảnh hưởng sâu xa, những chuyển động mang tầm vóc, những tư thế và bầu không khí kỳ ảo.
"Đó là một văn xuôi luôn được kiềm chế, nhưng thể hiện một tầm nhìn đầy lung lay, bột phát, ảo giác điên loạn và những bấp bênh kỳ dị. Qua lịch sử Macondo, García Márquez như một thần linh từ trên cao nhìn xuống một hành tinh đang sôi sục, rồi nguội lạnh dần, sau đó nảy sinh sự sống và cuối cùng là bị hủy diệt." –Paul West, The Washington Post, 22/02/1970